“ती फक्त दोनच चमच्याने प्लेट दूर ढकलते”. काळजी घेणारे नेहमीच याची काहीशी आवृत्ती सांगतात. जखमेतून, शस्त्रक्रियेतून किंवा दीर्घ आजारातून बरे होणारी व्यक्ती अनेकदा अन्नाबद्दलची रुची गमावते आणि हे सर्वात वाईट क्षणी घडते, कारण शरीर विश्रांतीसाठी वापरत असलेल्या ऊतींपेक्षा बरे करणाऱ्या ऊतींना अधिक प्रथिने आणि ऊर्जेची आवश्यकता असते.
कोणीही एखाद्याला उपाशी राहण्यास भाग पाडू शकत नाही. मात्र, तुम्ही प्रत्येक चमच्याने भरलेले अन्न अधिक वाहून नेऊ शकता, अन्न कसे आणि केव्हा दिले जाते ते बदलू शकता आणि भूक कमी पडल्याने वैद्यकीय समस्येत कधी बदलले आहे हे लक्षात घेऊ शकता.
बरे होण्याच्या दरम्यान लोक त्यांची भूक का गमावतात?
कारण जाणून घेणे मदत करते, कारण काही कारणे निश्चित केली जाऊ शकतात. सामान्य आहेतः
- आजार किंवा दुखापत स्वतःच शरीरातून दाहक संकेत पाठवते ज्यामुळे भूक मंदावते.
- वेदनामुळे अन्न मिळणे अजिबात कठीण होते.
- प्रतिजैविके, वेदनाशामक आणि लोह गोळ्या यामुळे मळमळ, बद्धकोष्ठता किंवा धातूची चव होऊ शकते.
- अंथरुणावर पडलेल्या लोकांमध्ये बद्धकोष्ठता ही खूप सामान्य बाब आहे, ज्यामुळे पोट भरते आणि अस्वस्थ होते.
- तोंडातील व्रण, कोरडे तोंड, हिरड्या दुखणे किंवा वजन कमी झाल्यानंतर सैल झालेले दात प्रत्येक दंशाला अप्रिय बनवतात.
- आजारी पडणे, घरात अडकणे किंवा एकटे खाणे हा जेवणाचा आनंद घेतो.
- जो दिवसभर अंथरुणावर झोपतो, त्याला जरी जखमेसाठी अजूनही इंधनाची गरज असली तरी कमी ऊर्जा जळते आणि भूक कमी वाटते.
वेदना, मळमळ, बद्धकोष्ठता आणि तोंडाच्या समस्यांवर अनेकदा उपचार केले जाऊ शकतात. त्यांचा उल्लेख डॉक्टर किंवा परिचारिकेकडे करा, कारण ते दुरुस्त केल्याने कोणत्याही पाककृतीपेक्षा लवकर भूक परत येऊ शकते.
किती कमी म्हणजे खूप कमी?
प्रत्येकाला सुट्टी असते. ही चिन्हे सूचित करतात की खराब खाणे ही एक खरी समस्या बनली आहेः
- एका आठवड्यापेक्षा जास्त काळ अर्धे किंवा त्यापेक्षा कमी सामान्य जेवण खाणे
- प्रयत्न न करता वजन कमी करणे, विशेषतः काही महिन्यांत शरीराच्या वजनाच्या सुमारे 5 टक्के (60 किलो प्रौढांसाठी अंदाजे 3 किलो)
- कपडे, अंगठी, घड्याळाचा पट्टा किंवा दात सैल होणे
- वाढती कमजोरी, लवकर थकवा येणे किंवा उठण्यासाठी धडपडणे
- एक जखम जी बरी होणे थांबले आहे
तुम्हाला यापैकी काही दिसल्यास डॉक्टरांना सांगा. आठवड्यातून एकदा त्याच प्रमाणात, दिवसाच्या एकाच वेळी त्या व्यक्तीचे वजन केल्यास, त्यांना दाखवण्यासाठी तुम्हाला एक साधी नोंद मिळते.
लहान जेवण अधिक वेळा द्या
भूक नसलेल्या व्यक्तीला एक पूर्ण थाळी डोंगरासारखी दिसू शकते. दिवसातून पाच किंवा सहा लहान जेवणांना तोंड देणे सोपे असते आणि सहसा तीन मोठ्या जेवणांपेक्षा जास्त अन्नपदार्थ जोडले जातात. एक दिवस असा दिसू शकतोः
- पहाटेः एक कप दूध किंवा चहा दुधात तयार करून, त्यात एक चमच्याची दुधाची पूड ढवळून घ्या.
- न्याहारीः अंडा किंवा थोडे दही सोबत उपमा, पोहा किंवा मिरचीचा एक छोटासा भाग
- मध्यरात्रीः काही शेंगदाण्यांसह केळी किंवा दहीची एक छोटी वाटी
- दुपारचे जेवणः नेहमीपेक्षा लहान थाळी, त्यात आधी डाळी किंवा प्रथिनयुक्त अन्न दिले जाते.
- दुपारः एक प्याला लस्सी, एक सट्टू पेय किंवा उकडलेले अंडे
- रात्रीचे जेवणः अतिरिक्त मूग डाळ आणि एक चमच्याने तूप घालून मऊ खिचडी
- झोपण्याची वेळ, जर ते जागे असतील तरः एक कप गरम दूध
बरेच लोक सकाळी सर्वात जास्त भुकेले असतात, म्हणून त्यांना जर ते योग्य वाटत असेल तर नाश्ता सर्वात मोठे जेवण बनवा. भूक जास्त असते, तर प्रथम प्लेटवर प्रथिने सर्व्ह करा. जेवणानंतर पाणी आणि चहा द्या, आधी नाही, त्यामुळे पेये पोट भरून टाकणार नाहीत. एक लहान प्लेट वापरा. अर्ध्या थाळीवर नियंत्रण ठेवता येते, तर मोठ्या थाळीवर तेच अन्न एखाद्या कामासारखे दिसू शकते.
प्रत्येक चमच्याने मोजणी करा
गरीब खाणार्यासाठी हे सर्वात उपयुक्त तंत्र आहे. त्या व्यक्तीला जास्त खाण्यास सांगण्याऐवजी, त्यांनी आधीच स्वीकारलेल्या अन्नामध्ये प्रथिने घाला. पदार्थाबद्दल फारसे काही बदलत नाही, परंतु प्रत्येक चावण्याने अधिक भर पडते.
| हे जोडा | यासाठी | अतिरिक्त प्रथिने (अंदाजे) |
|---|---|---|
| 2 टेबलस्पून दुधाची पूड | दूध, दालिया, खीर, कस्टर्ड | 5 ग्रॅम |
| 1 अंडे | खिचडी, उपमा, पोहा, पराठा भरणे | 6 ग्रॅम |
| 50 ग्रॅम किसलेले पनीर | पराठा, खिचडी, भाजी, तांदूळ | 9 ग्रॅम |
| 2 टेबलस्पून सट्टू | ताक किंवा लिंबू पाणी | 4 ग्रॅम |
| 2 टेबलस्पून बेसन | काडी, मिरचीची पिठ, भाजीची चटणी | 4 ग्रॅम |
| 1 टेबलस्पून शेंगदाण्याची पूड | पोहा, चटणी, भाजी | 4 ग्रॅम |
| दहीची एक छोटी कटोरी (100 ग्रॅम) | तांदूळ, पराठा, रायता म्हणून | 3 ते 4 ग्रॅम |
जर त्या व्यक्तीचे वजन कमी होत असेल तर अतिरिक्त ऊर्जा देखील महत्त्वाची आहे. डाळी किंवा खिचडीवर एक चमच्याने तूप, टोन्ड दुधाच्या जागी पूर्ण चरबीयुक्त दूध आणि भाजीमध्ये थोडे तेल हे सर्व जास्त प्रमाणात न जोडता कॅलरीज वाढवतात. अपवाद असा आहे की ज्याच्या डॉक्टरकडे दुसऱ्या स्थितीसाठी मर्यादित चरबी आहे. अशा परिस्थितीत, आधी विचारा.
ज्यांना चघळणे कठीण वाटते त्यांच्यासाठी मऊ पदार्थ
चघळणे कंटाळवाणे किंवा वेदनादायक असल्यामुळे अनेक वृद्ध लोक कमी खातात. मऊ, ओलसर अन्नपदार्थ एक मोठा फरक पाडू शकतातः
- तूपासह मूग डाळ खिचडी, त्यात अंडी किंवा पनीर मिसळून
- दही तांदूळ किंवा डाळी आणि तूपासह मऊ तांदूळ
- दालिया किंवा सुजी उपमा दुधात मऊ शिजवली जाते.
- सांबर किंवा मऊ डोसासह इडली
- बारीक केलेली अंडी किंवा मऊ पनीर भुर्जी
- डाळीचे जाड सूप किंवा बेसन कढ़ी
- किसलेल्या बटाट्यात किसलेल्या पनीराची मिसळून
- पिकलेली केळी, पपई किंवा चिकू
दात सैल झाले असतील तर दंतवैद्याला भेट दिल्याने मदत होऊ शकते, कारण दात सैल असल्यामुळे चघळणे दुखते आणि लाजिरवाणे होते. तोंड धुणे किंवा जेवण्यापूर्वी ब्रश करणे देखील कोरडे किंवा वाईट चव असलेले तोंड ताजे करू शकते.
जेवणाच्या वेळी खोकला येणे, दमछाक होणे किंवा ओल्या, कुरकुरीत आवाजात बोलणे वेगळे असते. अन्न किंवा पेय चुकीच्या मार्गाने जात असल्याची ही चिन्हे असू शकतात, ज्यामुळे छातीला संसर्ग होऊ शकतो. डॉक्टरांना सांगा आणि गिळण्याचे मूल्यांकन विचारा. अन्नपदार्थ स्वतःच पातळ किंवा घट्ट होऊ देऊ नका.
पूर्ण करण्यास सोपे असलेले पेय
काही लोक जेव्हा खात नाहीत तेव्हा ते पितात. जेवणाच्या दरम्यानचे पौष्टिक पेय हे जेवणाच्या छोट्या प्रमाणाइतकेच पुरवते.
- केळी आणि दुधाची पूड एक चमच्यामध्ये मिसळून दूध
- गोड किंवा खारट लस्सी
- लिंबू, मीठ आणि भाजलेल्या जिरेसह सत्तू पेय
- बदाम दूध किंवा हळदीच्या दुधात दुधाची पूड घाला
- पातळ डाळी किंवा भाजीपाला सूप
- एक चमचूक सत्तू घालून चाट हलवला, ज्यामुळे काही ग्रॅम प्रथिने मिळतात
मधुमेह असलेल्या व्यक्तीसाठी, अतिरिक्त साखर वगळा आणि काही भाग मध्यम ठेवा. कोणते पेय त्यांच्या योजनेत योग्य आहे हे त्यांचे डॉक्टर सांगू शकतात.
जेवणाची वेळ सोपी करा
अन्न कसे दिले जाते हे जेवढे दिले जाते तेवढेच महत्त्वाचे आहे.
त्या व्यक्तीला जेवढे सहजपणे बसता येईल तेवढे सरळ बसण्यास मदत करा आणि खाल्ल्यानंतर सुमारे अर्धा तास त्यांना सरळ ठेवा. तुम्हाला शक्य असल्यास त्यांच्यासोबत खा, कारण लोक सोबत जास्त खातात. त्यांना दोन पर्यायांपैकी एक निवडू द्या, ज्यामुळे थोडे नियंत्रण मिळते. दिवसाच्या विचित्र वेळीही आवडत्या खाद्यपदार्थांना परवानगी द्या. जर त्यांना संध्याकाळी 4 वाजता पराठा हवा असेल तर संध्याकाळी 4 वाजताचा पराठा काहीही मारत नाही. खोली शांत ठेवा आणि भाग लहान ठेवा आणि फटकारू किंवा सौदेबाजी करू नका. दाबामुळे भूक आणखी कमी होते.
जेव्हा केवळ अन्न पुरेसे नसते
काहीवेळा हे सर्व अजूनही व्यक्तीला पुरेसे खाण्यास मिळत नाही. तेव्हा डॉक्टरांना किंवा आहारतज्ञांना मौखिक पोषण पूरक आहाराबद्दल विचारावे. ही तयार केलेली पावडर किंवा पेये आहेत ज्यात प्रथिने, ऊर्जा, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे जोडली जातात आणि काही जखमांतून बरे होणाऱ्या लोकांसाठी तयार केली जातात. ते अन्नाच्या जागी नव्हे, तर अन्नाच्या दरम्यान घेतले जातात.
मधुमेह किंवा मूत्रपिंडाचा आजार असलेल्या लोकांसाठी पूरक पदार्थांची निवड महत्त्वाची असते, म्हणून ते खरेदी करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. जर दीर्घकाळ सेवन खूप कमी राहिले, तर डॉक्टर पोषण देण्याचे इतर मार्ग सुचवू शकतात आणि तो एक वैद्यकीय निर्णय आहे.
तुम्ही डॉक्टरांना कधी बोलावावे?
जर ती व्यक्तीः
- दोन दिवस जवळजवळ काहीच खाल्ले नाही, किंवा क्वचितच पीत आहे
- आठवड्या-आठवड्या वजन कमी होत आहे
- उलट्या होत आहेत, किंवा अतिसार आहे जो नीट होत नाही
- झोपेची, गोंधळलेली किंवा असामान्यपणे कमकुवत झालेली
- खाणे किंवा पिणे करताना खोकला किंवा श्वास गुदमरणे
- मोठी होत जाणारी, दुर्गंधीयुक्त किंवा काठांवर लाल आणि गरम अशी जखम आहे
तळाशीची रेषा
ज्या व्यक्तीला जास्त खाणे नसते, त्याला बरे होण्यासाठी प्रथिने आणि ऊर्जेची आवश्यकता असते. वारंवार लहान जेवण द्या, त्यांनी आधीच स्वीकारलेल्या पदार्थांमध्ये प्रथिने घाला आणि जेवणाच्या दरम्यान पोषक पेये वापरा. वेदना, मळमळ, बद्धकोष्ठता आणि तोंडाच्या समस्या यासारख्या निराकरण करण्यायोग्य कारणांवर उपचार करा आणि प्रतीक्षा करण्याऐवजी वजन कमी करण्याबद्दल डॉक्टरांना लवकर सांगा.
For more ideas, see what to feed someone with a bedsore, what to eat after surgery, and the common food myths that often cut protein by mistake.