सिझेरियन विभाग ही ओटीपोटाची मोठी शस्त्रक्रिया आहे आणि त्यातून बरे होणाऱ्या आईला एकाच वेळी तीन कामे असतात. ती ऊतींच्या अनेक थरांद्वारे शस्त्रक्रिया करून झालेली जखम भरून काढत आहे. जन्माच्या दरम्यान तिचे रक्त गेले आहे. आणि ती सहसा नवजात बाळाला दूध पाजते, ज्याच्या तिच्या शरीरावर स्वतःच्या मागण्या असतात.
अनेक भारतीय घरांमध्ये, जन्मानंतरच्या आठवड्यांमध्ये भोजनाच्या मजबूत परंपरा असतातः पंजिरी, गोंड किंवा पिण्याची लाडू, अजवाइन पाणी, मेठी आणि टाळण्यासाठीच्या खाद्यपदार्थांची एक लांब यादी. यातील काही उपयोगी आहेत. त्यातील काही रोगमुक्त करणाऱ्या आईला आवश्यक असलेल्या अन्नाची अचूक कपात करतात. सी-सेक्शननंतर शरीराला काय हवे आहे आणि ते आधीच तयार केलेल्या अन्नपदार्थांमध्ये कसे बसवायचे ते खाली दिले आहे.
सी-सेक्शनची जखम बरी होण्यास किती वेळ लागतो?
त्वचेची जखम सहसा एक ते दोन आठवड्यांत बंद होते आणि जर ती विरघळणारी नसलेली असतील तर त्या आसपासचे टाके किंवा काप काढून टाकले जातात. स्नायू आणि गर्भासह खोल थरांना खूप जास्त वेळ लागतो. बहुतेक डॉक्टर बाळापेक्षा जड काहीही उचलण्यापूर्वी किंवा कठोर हालचालींवर परत येण्यापूर्वी सुमारे सहा आठवडे सल्ला देतात आणि पूर्ण ताकदीला अनेक महिने लागतात.
त्या संपूर्ण काळात शरीर ऊतींची पुनर्बांधणी करत असते आणि बांधकाम साहित्य अन्नातून येते.
सी-सेक्शननंतर शरीराला कशाची गरज असते?
प्रत्येक जेवणात प्रथिने
शरीर त्वचा आणि स्नायूंच्या पुनर्बांधणीसाठी वापरत असलेले अमीनो आम्ल प्रथिने पुरवतात. स्तनपानामुळे प्रथिनांच्या गरजांमध्येही वाढ होते, कारण दुधाचे उत्पादन आईच्या सेवनावर अवलंबून असते. डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञ विशिष्ट संख्या देऊ शकतात, परंतु बहुतेक मातांसाठी व्यावहारिक नियम सोपा आहेः प्रत्येक जेवणात आणि नाश्त्यात प्रथिनयुक्त अन्न.
दूध, दही, पनीर, अंडी, डाळी, राजमा, चणे, शेंगदाणे, बेसन, सोया चन्स आणि ते खाणार्या कुटुंबांसाठी मासे किंवा चिकन यांचा चांगल्या पर्यायांमध्ये समावेश होतो. दूध किंवा दाल्यात एक चमच्याने दूध मिसळणे हा मोठ्या प्रमाणात न घालता अधिक घालण्याचा एक सोपा मार्ग आहे.
लोह, रक्तस्त्राव बदलण्यासाठी
कोणत्याही जन्माच्या वेळी रक्त नष्ट होते आणि अधिक सिझेरियनमध्ये. कमी लोहामुळे आई थकलेली, श्वास घेण्यास त्रासलेली आणि हळूहळू बरी होते. जर डॉक्टरांनी लोह आणि कॅल्शियमच्या गोळ्या सुचवल्या असतील, तर जोपर्यंत सल्ला दिला जातो तोपर्यंत त्या घेत रहा, कारण एकटे अन्न अनेकदा खरी कमतरता भरून काढू शकत नाही.
लोहयुक्त पदार्थांमध्ये पालक, मेठी आणि बाथुआ यासारख्या हिरव्या पालेभाज्या, राजमा, चना आणि मसूर यासारख्या डाळी, अंडी, मासे, मांस, रागी आणि खाजूर आणि मनुका यासारखी वाळलेली फळे यांचा समावेश होतो. जेव्हा एकाच वेळी जेवणात क जीवनसत्व खाल्ले जाते तेव्हा शरीर वनस्पतींच्या पदार्थांमधून लोह अधिक चांगल्या प्रकारे शोषून घेते, म्हणून त्यात लिंबू, पेर किंवा संत्रीचा एक तुकडा घाला. चहा आणि कॉफीमुळे लोहाचे शोषण कमी होते, त्यामुळे त्यांना लोहयुक्त अन्न आणि लोह गोळ्यांपासून दूर ठेवा.
ऊर्जा, विशेषतः स्तनपान करताना
दूध तयार करण्यासाठी दिवसाला काहीशे अतिरिक्त उष्मांक वापरतात. जे आई खूप कमी खातो तिला थकवा जाणवेल आणि ती हळूहळू बरी होईल. पंजिरी आणि सुक्या फळांच्या लाडूसारखे पारंपरिक बंदिस्त अन्नपदार्थ उष्मांकयुक्त असतात आणि ते येथे संवेदनशील भागांमध्ये मदत करू शकतात. ते प्रथिनांना पर्याय नाहीत, म्हणून त्यांना दूध, दही किंवा डाळीसोबत जोडा.
द्रवपदार्थ
स्तनपानामुळे अनेक मातांना खूप तहान लागते. प्रत्येक आहारात एक प्याला पाणी, दूध किंवा ताक ही एक साधी सवय आहे. सामान्यतः पिवळे मूत्र म्हणजे ती पुरेसे पीत आहे. निर्जलीकरणामुळे बद्धकोष्ठता देखील वाढते, जी ओटीपोटाच्या शस्त्रक्रियेनंतर महत्त्वाची ठरते.
बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी तंतूंचे प्रमाण
वेदनाशामक औषधे, लोह गोळ्या, कमी हालचाल आणि जखमेजवळ ताण येण्याची भीती यामुळे सी-सेक्शननंतर बद्धकोष्ठता खूप सामान्य आहे. तंतू आणि द्रवपदार्थ एकत्र मदत करतातः संपूर्ण डाळी, दाल, भाज्या, पपई आणि पेरासारखी फळे आणि भिजवलेले मनुके किंवा अंजीर. एकदा डॉक्टर परवानगी दिल्यावर सौम्य चालणे देखील मदत करते. तीन दिवस आतड्यांची हालचाल नसेल किंवा वेदना होत असतील तर ताण घेण्याऐवजी डॉक्टरांना सांगा.
पारंपरिक बंदिस्त खाद्यपदार्थांचे काय?
अनेक पारंपरिक खाद्यपदार्थ चांगले जुळतातः मध्यम प्रमाणात तूप, सुकामेवा, गोंड किंवा डिंक लाडू, मेठी, अजवाइन, हलीम (अलिव) बियाणे आणि खिचडी आणि दालिया. ते ऊर्जा देतात आणि काही लोह आणि कॅल्शियम देतात.
समस्या टाळण्याच्या यादीतून येते. काहीवेळा कुटुंबे दही थंड असल्याचे मानले जाते, अंडी आणि मांसाहारी कापून घेतात, अनेक भाज्या आणि फळे टाळतात किंवा पाणी मर्यादित करतात म्हणून ते थांबवतात. त्यामुळे बरे करणाऱ्या, स्तनपान करणाऱ्या आईला प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि द्रवपदार्थांची कमतरता भासू शकते. दही, अंडी किंवा सामान्य भाज्या जखमेस किंवा बाळाला हानी पोहोचवतात याचा कोणताही पुरावा नाही. कुटुंबातील एखाद्या ज्येष्ठ व्यक्तीला जर तीव्र वाटत असेल तर सामान्य तापमानात दही सर्व्ह करा किंवा त्यात पनीर किंवा अतिरिक्त डाळी घाला.
गरोदरपणाचे वजन कमी करण्यासाठी तिने आहारक्रम सुरू करावा का?
बरे होण्याच्या काळात नाही. पहिल्या आठवड्यांत अन्न कापल्याने जखम बरी होणे मंदावते, ऊर्जा कमी होते आणि दुधाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो. स्तनपान, एकदा परवानगी मिळाल्यानंतर सौम्य क्रियाकलाप आणि सामान्य संतुलित आहारामुळे सहसा हळूहळू वजन कमी होते. वजन जाणूनबुजून कमी करण्याबाबत विचार करण्यापूर्वी किमान सहा आठवड्यांच्या तपासणीपर्यंत प्रतीक्षा करावी, असे बहुतेक डॉक्टर सुचवतात.
जर तिला गरोदरपणात मधुमेह असेल तर
ज्या मातांना गर्भधारणेदरम्यान मधुमेह होता त्यांनी जन्मानंतर साखर तपासण्याबद्दल त्यांच्या डॉक्टरांच्या सल्ल्याचे पालन केले पाहिजे. पारंपरिक मिठाई आणि लाडू साखरेचे प्रमाण वाढवू शकतात, त्यामुळे प्रथिनांसह जोडलेले लहान भाग अधिक चांगले काम करतात. रक्तातील साखर सामान्य स्थितीत परत आली आहे हे तपासण्यासाठी जन्मानंतर सुमारे सहा ते बारा आठवड्यांच्या सुमारास चाचणी करण्याची शिफारस केली जाते.
पूरक आणि स्तनपान
डॉक्टरांनी सांगितलेल्या गोळ्या घेत रहा. प्रथिनांची पूड, वनौषधीजन्य उत्पादने आणि पूरक आहार यासह इतर काहीही सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांशी चर्चा करा, कारण आई जे घेते ते आईच्या दुधात जाऊ शकते आणि काही उत्पादनांचा स्तनपानात अभ्यास केला गेलेला नाही.
सी-सेक्शननंतर एक दिवस खाण्याचा
| जेवण. | काय खायचे? |
|---|---|
| पहाटेची वेळ | एक ग्लास दुधात एक चमच्याने दुधाची पूड आणि काही भिजवलेले बदाम |
| सकाळचा नाश्ता | दहीसह भाजीपाला दालिया किंवा मूग डाळ मिरची आणि पेरू किंवा नारिंगी |
| मध्य सकाळ | ताक असलेल्या एका ग्लासासह एक लहान सुक्या फळांचे लाडू |
| दुपारचे जेवण. | रोटी, डाळी, मेथ किंवा पालकांसारखी पानांची भाजी आणि लिंबू पिळून आणलेला पनीर किंवा मासा |
| संध्याकाळ. | भाजलेले चणे किंवा सत्तू पेय आणि एक फळ |
| रात्रीचे जेवण | अतिरिक्त मूग डाळ आणि एक चमच्याने तूप, दहीसह खिचडी |
| रात्रीचे खाद्यपदार्थ | बेडच्या बाजूला पाणी किंवा गरम दूध |
तिने तातडीने डॉक्टरकडे केव्हा जावे?
यासाठी त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या.
- जखमेच्या भोवती लालसरपणा, सूज, उष्णता किंवा पू किंवा जखमेचे उघडणे
- ताप किंवा थंडी
- जास्त रक्तस्त्राव, मोठ्या गुठळ्या, किंवा दुर्गंधीयुक्त स्त्राव
- ओटीपोटात तीव्र किंवा वाढणारी वेदना
- एका वासरामध्ये वेदना, सूज किंवा लालसरपणा
- छातीत दुखणे किंवा अचानक श्वास घेण्यास त्रास होणे, ज्यासाठी आपत्कालीन काळजीची आवश्यकता असते
- तापासह स्तनावर वेदनादायक, लाल, गरम डाग
- खूप कमी, चिंतेत किंवा दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ सहन करण्यास असमर्थ वाटणे
शेवटचा मुद्दा महत्त्वाचा आहे. जन्मानंतरची मनःस्थिती कमी होणे सामान्य आहे आणि मदत करते. डॉक्टरांना सांगा.
तळाशीची रेषा
सी-सेक्शननंतर, शरीर शस्त्रक्रिया करून बरे होत आहे, हरवलेल्या रक्ताची जागा घेत आहे आणि अनेकदा एकाच वेळी बाळाला दूध पाजत आहे. त्यासाठी प्रत्येक जेवणात प्रथिने, जीवनसत्व क असलेले लोहयुक्त पदार्थ, पुरेशी ऊर्जा, भरपूर द्रव आणि तंतुमय पदार्थ आणि बरे होईपर्यंत आहार न घेणे आवश्यक आहे. जोपर्यंत टाळण्याच्या यादीत प्रथिने कमी होत नाहीत तोपर्यंत पारंपरिक खाद्यपदार्थ मदत करू शकतात.
For more on surgery recovery in general, see what to eat after surgery. For common food beliefs, see food myths checked, and for complete days of meals, a day of meals for wound healing.